Postdoctoraal onderzoek naar het vocaal leren van dieren

Waarom spreken mensen? En waarom huilen zeehondenpups? De antwoorden op deze twee vragen zou nog wel eens verassend dicht bij elkaar kunnen liggen.

andrea 1Andrea Ravignani doet bij het Zeehondencentrum een postdoctoraal onderzoek wat betaald wordt uit de prestigieuze Marie-Curie beurs. Andrea is een Italiaanse wetenschapper die gefascineerd is door de vraag hoe dieren – en mensen – geluiden leren maken. Een deel van zijn onderzoek in Pieterburen is het dagelijks opnemen van de geluiden van zeehondenpups, het zogenaamde ‘huilen’. Vervolgens bekijkt Andrea of er een ontwikkeling in het produceren van deze geluiden zit.

andrea 3Is het je ooit opgevallen hoe baby’s (menselijke pups) beginnen te huilen, vervolgens onduidelijke geluiden maken en hoe dit vervolgens langzaam verandert in taal? Iets soortgelijks gebeurt bij zeehonden. Het geluid of de stem van iedere zeehondenpup is heel anders. De stem van de pups verandert bovendien nog naarmate zij ouder worden. Sterker nog, het lijkt erop dat Gewone en Grijze zeehonden lid zijn van een zeer specifieke groep dieren. Dieren, die net als mensen, het vermogen hebben om hun stem in de loop van hun leven te vormen. Dit noem je ‘vocaal leren’. Ook papegaaien, zangvogels en vleermuizen hebben dit vermogen.

Een goed en heel bijzonder voorbeeld hiervan is een zeehond genaamd Hoover die verbleef in het New England Aquarium in Boston. Hoover werd opgevoed door mensen en leerde praten. Het is wekelijk ongelofelijk wanneer je dit beluistert. Op YouTube kun je horen hoe dat klinkt in het fragment “Hoover the Talking Seal”. Zeehonden leren dus geluiden maken via imitatie van soortgenoten, waarna ze er een heel eigen geluid van maken. Ze zijn daarmee misschien wel de diersoort die het dichtst bij ons staat wat betreft ‘vocale imitatie’.

 

Het onderzoek van Andrea is om twee redenen belangrijk: Aan de ene kant helpt het ons een beter begrip te krijgen van zeehonden en wat belangrijk voor hen is in de eerste fase van hun leven. Aan de andere kant geeft het ons een kijkje in de evolutie van de mens. Menselijke evolutie is namelijk heel moeilijk te reconstrueren zonder een tijdmachine, met name wat betreft de ontwikkeling van eigenschappen die zich in de loop der jaren ontwikkelen, zoals spraak en taal. Communicatie bij zeehonden is een compleet nieuw veld van onderzoek.

 

Zeehondenpups communiceren als mensen

In december 2018 publiceerde Dr. Andrea Ravignani over zijn ontdekking dat zeehondenpups hun communicatie afstemmen op basis van het geluid van andere pups. Gevoel voor ritme en timing is nog nooit eerder aangetoond bij zeehonden. Het werk geeft een inzicht in de evolutie van vocale communicatie van zowel zeehonden, maar ook mensen.

Onderzoek van dr. Andrea Ravignani van het Artificial Intelligence Lab van de Vrije Universiteit Brussel uitgevoerd in het Zeehondencentrum Pieterburen toont voor het eerst aan dat zeehondenpups complex communicatiegedrag vertonen. Hij observeerde dat zeehondenpups het geluid dat maken en vooral het ritme dat ze aanhouden, aanpassen aan datgene wat een andere pup doet. Simpel gezegd: ze maken om de beurt geluid. Hoe simpel dit ook klinkt, het is nog nooit eerder aangetoond bij zeehonden en is kenmerkend voor dieren die er complexe communicatie op na houden. Het onderzoek verschijnt nu in het 'Journal of Comparative Psychology'.

Ravignani: "Wij mensen beschouwen vaak onze communicatie als iets dat veel complexer is dan dat van andere dieren. Wat we zien bij zeehondenpups is echter verbazingwekkend: zelfs op de leeftijd van 4 weken lijken ze al een zeer precieze en flexibele timing in hun communicatie te vertonen, in zekere zin behoorlijk vergelijkbaar met de afwisseling die we zien in menselijke gesprekken of in een muzikale canon. ”

De ontdekking sluit goed aan bij wetenschappelijk werk dat door het Zeehondencentrum werd gedaan aan het gedrag van moeders en pups in het wild. Hieruit blijkt dat pups bij meerdere moeders zogen. Het is dus belangrijk dat pups “opvallen” tussen soortgenoten en daarom hun roep aanpassen.

Ravignani: "Deze bevinding was vrij onverwacht en in eerste instantie zelfs contra-intuïtief. Communicatie bij Gewone zeehonden is namelijk meestal verticaal, dus tussen moeder en pups en niet tussen pups en pups. Wat we hier echter zien, is horizontale communicatie: het ritme van de ene pup bepaalt de ritmes van een andere pups. En hoewel dit verrassend is binnen de klassieke kennis van moeder-pup interactie van Gewone zeehonden, sluiten mijn bevindingen goed aan bij het gedragsonderzoek dat het Zeehondencentrum met Universiteit Groningen uitvoert. "

Het onderzoek is onderdeel van een 2-jarig onderzoeksprogramma dat Ravignani uitvoert met behulp van een Marie-Curie beurs. Het doel van dit onderzoek is om een beter inzicht te krijgen in de evolutie van taal. Zeehonden behoren tot een select aantal diergroepen die vocaal kunnen leren. Met andere woorden: ze kunnen geluiden nabootsen, zoals de meeste mensen dit kennen van papegaaien. Alle inzichten die worden verkregen helpen ons het ontstaan van onze eigen taal beter te begrijpen. Voor het Zeehondencentrum dragen de resultaten bij aan een beter inzicht krijgen in het gedrag van zeehonden en daarmee te komen tot betere bescherming.

pup calling