Zeehonden weetjes

We krijgen veel vragen over zeehonden die over van alles kunnen gaan. Van waarom grijze pups wit zijn tot of een zeehond zout water drinkt. Deze vragen beantwoorden wij altijd graag en daardoor zijn er heel veel leuke zeehonden weetjes die we voor je verzameld hebben en die je hier terug kunt vinden.

zeehond moeder op strand met pupWist je dat zeehondenpups tot wel 8 uur alleen kunnen liggen zonder dat dat nadelige gevolgen heeft? Dit is een stuk langer dan dat eerst gedacht werd. Hier kwamen we achter dankzij een twee jaar durend wetenschappelijk onderzoek, genaamd het Dollardproject. Marga Mendez Arostegui en Beatriz Rapado Tamarit doen dit onderzoek als onderdeel van hun PhD bij Rijksuniversiteit Groningen. In dit onderzoek bestuderen zij gewone zeehonden in de Eems-Dollard.

Er wordt op afstand, door een muur vol met gaten, naar de zeehonden gekeken. Marga en Beatriz onderzoeken het individuele gedrag van ruim 400 zeehondenmoeders en -pups tijdens het geboorteseizoen. Andere resultaten uit dit onderzoek gingen bijvoorbeeld over het voeden van de zeehondenpups. Zij drinken niet alleen bij hun eigen moeder, maar drinken ook mee bij andere moeders. Dit heet communal suckling.

Wanneer je een pup alleen op het strand ziet is hij of zij dus niet per definitie verweesd of verhongerd. Laat een huilende pup daarom met rust, want het grootste gevaar is het verstoren van de dieren. De moeder zeehond kan hiervan schrikken en vluchten. Wanneer het te druk is, durft zij niet terug het strand op.

grijze zeehond verliest zijn witte vachtHier in Nederland komen 2 soorten zeehonden voor: de grijze zeehond en de gewone zeehond. Beide soorten hebben een ander type vacht.

Zo worden grijze zeehonden geboren met een dikke witte vacht. Weet je nog eind vorig jaar hoe pup Snelle eruit zag in de eerste weken dat we hem opvingen? Dankzij deze dikke vacht is de pup bestand tegen het koude winterweer. Deze witte vacht wordt ook wel “lanugo”, of babyvacht genoemd. Veel zoogdieren, en ook mensen, hebben deze vacht bij geboorte. Bij zeehonden heeft die vacht een uitgebreide functie gekregen.

Op een gegeven moment verliest een grijze zeehondenpup zijn witte vacht. Deze is namelijk minder geschikt om in te zwemmen, omdat het veel water vasthoudt. De vacht die een zeehond daarvoor in de plaats krijgt is grijs, korter en werkt isolerend. En dus beter om te zwemmen en te jagen. De foto hiernaast zie je grijze zeehond Snelle, die gedeeltelijk verhaard is. 

Een pup van een gewone zeehond heeft deze babyvacht niet. Zij kunnen vrijwel direct na de geboorte al het water in. Bij de gewone zeehond is een unieke vachtstructuur ontdekt. Naast een ondervacht en de dekharen heeft de gewone zeehond nog een derde type haren. Deze wordt de tussenliggende vacht genoemd. Deze structuur is nog niet eerder gevonden in zoogdieren en lijkt te dienen voor warmte-isolatie en minder weerstand tijdens het zwemmen.

logo van zeehondencentrum pieterburenIn de afgelopen 50 jaar is er veel veranderd in de organisatie. Zo is onze visie en missie aangepast en verbreed. Wij kijken nu niet alleen meer naar de populatie van de zeehonden en de gezondheid daarvan maar ook naar de gehele gezondheid van de Waddenzee. Hier is ons huidige logo op aangepast. Tegenwoordig hebben wij een grote S in ons Logo. Maar waar staat deze S eigenlijk voor?

De S staat voor de drie belangrijkste doelen van ons opvangcentrum, namelijk Sea, Seal en Science. Wij werken met een internationaal team en hebben daarnaast elk jaar ongeveer 100 vrijwilligers die ook voornamelijk internationaal zijn. Dit is een van de redenen dat wij Engelse woorden gebruiken in onze doelen.

De Sea staat voor onze missie; het gezond houden van de hele Waddenzee. De Seal staat voor de zeehond. Dagelijks zorgt een team van toegewijde dierenartsen en zeehondenverzorgers vanuit de hele wereld in het Zeehondencentrum voor zieke, gewonde of verweesde zeehonden. Daar sluit de laatste S ook bij aan, namelijk Science. Om de zee en de zeehonden gezond te houden moeten er onderzoeken gedaan worden. Zo onderzoeken wij het gedrag van moeders en pups in het wild om onnodige opvang te voorkomen. En in het centrum zelf testen we het bloed van ieder zeehond met de nieuwe bloedanalysemachine op de aanwezigheid van onder andere ziektes.

Het is niet voor niets dat wij het grootste zeehondenziekenhuis van Europa zijn.

zeehond op strandZeehonden hebben aan het uiteinde nog een heel klein staartje. Dit staartje en het staartbeen zijn een rudimentair orgaan (zoals mensen een blindedarm hebben). Een verre voorouder van de zeehond, een otterachtige, had ooit een staart die werd gebruikt om mee te zwemmen. Deze staart werd overbodig toen de achterpoten veranderden in flappen. Daar zwemmen zeehonden nu mee. Het staartbeen functioneert nu alleen nog als aanhechtingpunt voor verschillende skeletspieren zoals de achterflappen. Deze aanhechtingen maken de beweging van het skelet mogelijk.

 De achterflappen worden vaak verward met een staart, omdat dit bij dolfijnen wel vaak zo genoemd wordt. Bij zeehonden is dit niet zo: deze flappen waren oorspronkelijk hun achterpoten. De zeehond heeft twee achterflappen met beide 5 vingers, die zich aan het uiteinde bevinden. De achterflappen worden vooral gebruikt om te zwemmen, hiermee maken ze snelheid. Ze bewegen zich voort door krachtige slagen van de achterflappen en het zijwaarts wiegende bewegen van het achterlichaam. Tussen de tenen zitten zwemvliezen. Wanneer de flappen uitgespreid zijn, lijken ze op een brede waaier.

snorharen zeehondDe meeste zeehondensoorten zoeken hun voedsel tientallen, soms zelfs honderden meters onder water. Licht dringt niet zo diep door in de zee en ze jagen dan ook vaak in het donker. Ondanks dat hun ogen groot zijn en meer onder water zien dan wij, zijn het de snorharen die onmisbaar zijn bij het jagen.

Met de snorharen kunnen ze de kleinste waterbewegingen te detecteren. Zo vinden ze hun weg aan de hand van de waterstroming en merken ze de trillingen op die bewegende vissen afgeven. Het is de unieke vorm van de snorharen die zeehonden hiertoe in staat stelt. De snorharen zijn namelijk niet glad, zoals bij honden en katten, maar geribbeld. Hierdoor zijn de snorharen zo gestroomlijnd dat ze bijna vloeiend door het water glijden. Als het water dan in beweging wordt gezet en daardoor de snorharen, dan wordt dat opgepikt door de honderden zenuwen in de basis van iedere haar. Zo kan een zeehond zelfs minuten nadat een vis gestopt is met zwemmen deze alsnog opsporen!

oren zeehondZe zijn misschien niet altijd goed zichtbaar, maar zeehonden hebben wel oren. Ze missen alleen de oorschelpen, het uitwendige deel van het gehoororgaan. Het lichaam van een zeehond is zeer hydrodynamisch. Uitstekende delen, zoals oorschelpen, kunnen de hydrodynamiek belemmeren. Ondanks de missende oorschelpen hoort een zeehond hoort zowel onder als boven water goed.

Onder water reageren ze op geluiden tussen de 1 en 180 kHz (bij mensen zit dit tussen de 0,02 en de 20 kHz). Het inwendige oor is vergelijkbaar met dat van landzoogdieren zoals beren. Wanneer ze onder water gaan, sluiten ze hun uitwendige gehoorgang met een klepje. Ondanks het klepje horen ze onder water nog steeds uitstekend. Lage tonen kunnen ze op kilometers afstand horen, de hoge tonen dragen minder ver.

Zeehonden gebruiken hun oren voornamelijk om gevaar aan te horen komen. Denk bijvoorbeeld aan mensen die dichtbij lopen of een ijsbeer. Zeehonden gebruiken hun oren in combinatie met hun snorharen voor het opsporen van prooi. Met de snorharen kunnen ze beweging in het water waarnemen.

evolutie zeehondWist je dat zeehonden (Phocidae), zeeleeuwen (Otaridae) en walrussen (Odobenidae) nauw verwant zijn aan beren (Ursidae) en marterachtigen (Mustalidae). De meest recente gemeenschappelijke voorouder tussen deze families was een diersoort genaamd Enaliarctos, die ongeveer 23 miljoen jaar geleden leefde. Een overgangsfossiel van een wandelende zeehond, genaamd Puijila, is de ontbrekende schakel tussen deze families. Het dier leek qua lichaamsvorm op een otter, maar zijn tanden en schedel geven aan dat het een voorouder van zeehonden is. Het heeft zich waarschijnlijk langzaam van zoetwater verplaats naar zoutwater zoals de zee.

Meer over de familie van de zeehond kun je hier lezen >>

zeehond eet haringAlle zeehonden die hersteld zijn na een periode van opvang, worden altijd weer vrijgelaten in hun natuurlijke leefomgeving. Omdat het wilde dieren zijn, proberen we de opvangperiode zo kort mogelijk te houden. Hoe korter ze bij ons zijn, hoe beter het voor hen is. De zeehonden die wij opvangen hebben vaak een ondergewicht en zijn verzwakt door ziekte of verwonding. Het is belangrijk dat de voeding die wij ze geven ervoor zorgt dat ze snel weer op krachten komen. Daarvoor is een ‘dieet’ nodig van veel vet. Haring is een vis die dat in grote hoeveelheden bevat. De haringen die wij voeren komen uit de vriezer en worden ontdooid voordat ze aan de dieren gegeven worden.

In de natuur is het voor een zeehond niet gebruikelijk om niet bewegende vis te eten, het kan dan even duren voordat ze gewend zijn aan de ontdooide vis. We proberen altijd eerst of een dier zelf de vis wil eten, als dat niet meteen lukt dan voeren we met de hand. Haring is een gladde en stevige vis waardoor deze gemakkelijk te voeren is. Een zeehond in de laatste fase van opvang (fase 3) eet gemiddeld zo’n 5 kilo haring per dag. >

hoe slapen zeehondSommige zeezoogdieren kunnen de helft van hun hersenen wakker houden terwijl de andere helft slaapt, maar zeehonden hebben de bihemisferische slaap van hun terrestrische voorouders behouden. Moeilijke woorden, maar het betekent dat soorten als grijze en gewone zeehonden hun hersens volledig moeten "uitschakelen" om te kunnen slapen (net als honden of mensen), en het gebeurt ongeacht of ze op het land of in het water slapen.

Er is echter nog heel weinig bekend over de slaapduur bij zeehonden. Een zeehond die onder water slaapt, moet bijvoorbeeld regelmatig wakker worden om boven water te komen zodat hij kan ademen. Dan maakt het moeilijk om te bestuderen. Een onderzoek waarbij zadelrobben van 3 tot 5 maanden oud werden geobserveerd, toonde aan dat ze gemiddeld 6 uur per dag op het land sliepen, terwijl volwassen Kaspische zeehonden ongeveer 4 uur per dag sliepen.

drinkenzeehondenVooral in de winter wordt ons vaak gevraagd of de zeehonden in verwarmd water zwemmen. Het antwoord is eigenlijk best logisch: nee. Want als ze in zee zwemmen, is het water ook niet verwarmd. Zeehonden zijn bestand tegen hele lage temperaturen door een dikke laag vet onder hun vacht. Deze laag beschermd hen tegen kou en zorgt ervoor dat ze ook als het erg vriest hun lichaam goed op temperatuur houden.

Deze vetlaag bouwen zeehonden op door goed te eten, het is een vetreserve. Een heel jonge pup of een verzwakt dier heeft geen tot weinig reserves. Dan gebruiken we wel vloerverwarming die in de intensive care units aanwezig is. Er zijn ook een aantal fase 2 buitenbaden waar warmtelampen hangen voor de zeehonden om onder kunnen gaan liggen. In beide gevallen gebruiken we deze verwarming alleen als dieren erg kwetsbaar zijn en het belangrijk is dat ze weer reserves opbouwen zonder energie te verbruiken om warm te blijven.

witte pup De mooie witte vacht van de grijze zeehondenpups wordt ook wel lanugo genoemd. Het is een babyvacht, bedoeld om het lichaam warm te houden in de periode dat de pup nog een dikke speklaag moet ontwikkelen die hem als volwassen zeehond warm zal houden. Tot die tijd beschermt de lanugo de pup tegen de kou op het land. Het is dus eigenlijk gewoon een enorm dikke winterjas.

Grijze zeehonden komen voor op het noordelijk halfrond, ook in gebieden veel kouder dan Nederland en daar heeft die witte kleur van de lanugo nog een belangrijke functie: het camoufleert de pup in de sneeuw. Zo kunnen ze veilig de eerste weken van hun leven op het land blijven liggen zonder opgemerkt te worden door roofdieren..

drinkenzeehondenZeehonden drinken eigenlijk nooit. Hun nieren kunnen zout water wel aan maar ze halen het vocht dat ze nodig hebben uit hun voedsel. Vissen en schaaldieren bestaan voor een groot deel uit water en dat geeft een zeehond voldoende vocht. Vocht wat ze teveel binnenkrijgen kunnen ze opslaan in hun vetlaag als reserve of ze plassen het uit.

Als een zeehond verzwakt wordt aangetroffen op het strand omdat het dier al een tijdje niets meer gegeten heeft kan het ook uitgedroogd zijn. Dat is gevaarlijk. De zeehond krijgt dan van ons zo snel mogelijk ORS toegediend. ORS staat voor Oral Rehyration Salts, het is een poeder dat oplost in water en via een slangetje in de keel wordt toegediend. Hierdoor kan de vochtbalans zich snel weer. ORS wordt vaak direct al gegeven op de plaats waar de zeehond gevonden wordt zodat het dier zich iets beter voelt voordat het vervoerd wordt naar Pieterburen.