Zo nu en dan vangt Zeehondencentrum Pieterburen bijzondere zeehonden op. In januari 2016 werd er een melanistische Grijze zeehond  (Halichoerus grypus) binnengebracht. Een mela-watte? Melanisme. Dat is de wetenschappelijke term die wordt gebruikt om dieren te omschrijven die geheel zwart van kleur zijn, omdat ze teveel van het pigment melanine aanmaken. In dit artikel lees je alles over wat melanisme is, of het erg is en waarom we het bij zeehonden niet zo vaak zien.


Wat is melanisme?

Misschien heb je wel eens van albinisme gehoord. Dat is een afwijking waarbij een mens of dier helemaal geen pigment kan produceren waardoor het hele lichaam en de beharing wit is. Melanisme is daar het tegenovergestelde van. Het wordt veroorzaakt door een zeldzame genetische afwijking die ervoor zorgt dat het pigment melanine in overvloed wordt geproduceerd. Hierdoor kleurt het dier helemaal zwart. Dit levert bij veel diersoorten prachtplaatjes op! In het dierenrijk zie je melanistische dieren wel vaker; bij sommige diersoorten wat vaker dan bij andere. Denk hierbij aan het aantal zwarte katachtigen die je kent; de zwarte panter, of zelfs het aantal zwarte huiskatten.

melanisme eekhoorn

melanisme panter

 

Melanisme is zeldzaam

Er zijn schattingen gemaakt dat melanisme bij Grijze zeehonden maximaal bij 1 op de 300 dieren voorkomt. Melanisme komt bij andere dieren wat vaker voor en werd ook door wetenschappers onderzocht om veranderingen in de evolutie te begrijpen. Zo werd er ontdekt dat de vachtkleur van een dier vaak overeenkomt met de kleuren van zijn omgeving.

ijsbeer met jongDenk bijvoorbeeld aan een zeehondenpup met een mooie witte vacht die in de Noordpool op het ijs ligt. Zo blijft hij goed gecamoufleerd waardoor hij minder goed zichtbaar is voor dieren die ze maar al te graag op zouden willen eten. Anderzijds werkt het voor roofdieren ook zo. Een ijsbeer is om dezelfde reden wit gekleurd, zodat zeehonden hem minder makkelijk zien aankomen wanneer hij zijn prooi besluipt.

Betekent dat ook dat dieren op gegeven moment van kleur kunnen veranderen als hun omgeving verandert? Dat kan met verloop van tijd zeker!

 

Voor- of nadelen van melanisme

Het hebben van een zwarte vacht heeft in Nederland geen evolutionair voor- of nadeel. In het Zeehondencentrum blijkt de kleur van het dier geen invloed te hebben op de gezondheid of de overlevingskans. Dit zou op de Noordpool wel eens anders kunnen zijn. Zwarte dieren zouden daar volgens deze theorie eerder worden opgegeten en daardoor nóg zeldzamer zijn. In Nederland is hier geen sprake van, omdat de zeehond in de voedselketen van de Noordzee helemaal aan de top staat. Dat wil zeggen dat er geen enkel ander dier is dat de zeehond opeet. Ook zijn er geen andere factoren die ervoor zouden kunnen zorgen dat het aantal melanistische dieren toe of afneemt. Uiteindelijk zal op het toeval berusten of het aantal melanistische zeehonden af- of toeneemt.

 

Hoeveel zeehonden met melanisme zijn er dan precies?

Bij de laatste telling zijn er in Nederland ongeveer 3700 grijze zeehonden geteld. Volgens deze statistieken zou dat betekenen dat er in Nederland maar 12 melanistische dieren rondzwemmen. Dat zijn er ontzettend weinig. Sinds 1971 is dit de 9e keer dat zeehondencentrum Pieterburen een melanistische zeehond in de opvang heeft. Dat komt neer op een gemiddelde van 1 melanistisch dier per 4,5 jaar!

Melanistische zeehond in Pieterburen

Melanistische zeehond in Zeehondencentrum Pieterburen

Bronnen
Majerus, Michael E. N. (2008). "Industrial Melanism in the Peppered Moth, Biston betularia: An Excellent Teaching Example of Darwinian Evolution in Action".Evolution: Education and Outreach 2 (1): 63–74. doi:10.1007/s12052-008-0107-y
Majerus, MEN & Mundy NI (2003) Mammalian melanism: natural selection in black and White. Trends in Genetics 19(11), 585-588.
Waddensea Secretariat Grey Seal report 2015
Foto's via Pinterest en Wikipedia