Zeeleeuwen (Otariidae)

Kennisbank

Een familie die erg dicht bij de zeehonden (Phocidae) staat, is de zeeleeuwenfamilie. Ze lijken op het eerste gezicht misschien erg op zeehonden, maar er zijn grote verschillen. Weet jij het verschil? Op deze pagina leer je de familie van de zeeleeuwen wat beter kennen.

Bekijk ook

  • Zeeleeuwen

  • Zeeleeuw op strand

  • Zeeleeuwenpopulatie

Otariidae

De familie van de zeeleeuwen kennen we ook wel onder de naam oorrobben. Deze naam danken ze aan hun oorschelpen. In de wetenschappelijke wereld noemen we deze familie Otariidae. Net als zeehonden behoren zeeleeuwen tot de orde Carnivora, oftewel vleesetende zoogdieren. Beren, leeuwen, wolven en walrussen zijn ook leden van deze orde. Zeeleeuwen zijn vleeseters. Ze jagen in ondiepe kustwateren op vissen, krabachtigen en schelpdieren.

Zeeleeuwen, zeehonden en walrussen worden vaak in een speciale groep zeezoogdieren geplaatst. Deze groep noemen we de vinpotigen (Pinnipedia). Je raadt het misschien al: deze groep krijgt hun naam door de vorm van de poten. Bij deze dieren zijn de poten erg kort, maar met heel erg lange tenen en vingers. Hierdoor lijkt het net of ze vinnen hebben.

Hoe herken je zeeleeuwen?

Zeeleeuwen worden vaak verward met zeehonden. Heb jij een idee hoe je eigenlijk heel makkelijk een zeeleeuw kunt onderscheiden? Hun naam (oorrobben en Otariidae) verklapt het al een beetje: de oren. Je kunt aan de zijkant van hun kop kleine oorschelpen zien uitsteken. Zeehonden en walrussen hebben deze niet; zij hebben gaten als oren.

De lichaamsbouw van zeeleeuwen lijkt wel wat op dat van zeehonden. Ze hebben een lang lichaam met een grote borstkas. Zeeleeuwen zijn over het algemeen wat slanker gebouwd dan zeehonden, met een spitsere kop. De voorpoten van zeeleeuwen zijn een stuk langer dan die van zeehonden.

Zeeleeuwen kunnen een stuk soepeler over het land bewegen dan zeehonden. Ze kunnen namelijk hun achterflippers naar voren vouwen. Door op hun voor- en achterflippers te steunen, kunnen ze gewoon over het land lopen. En wanneer nodig, bijvoorbeeld om te vluchten, kunnen ze zelfs flink hard rennen!

Je kunt bij volwassen zeeleeuwen meestal goed het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes zien. De mannetjes zijn een stuk groter, met een erg grote borstkas, dikke nek en grotere kop. Dit duidelijke verschil tussen mannetjes en vrouwtjes noemen we seksueel dimorfisme.

Wist je dat…

Seksueel dimorfisme er bij verschillende diersoorten heel anders uit kan zien? Bij veel vogels zijn de mannetjes heel erg kleurrijk, terwijl de vrouwtjes meer camouflagekleuren hebben. Ook zijn het niet altijd de mannetjes die groter of kleurrijker zijn dan de vrouwtjes. Veel insecten- en spinnensoorten hebben juist grotere, kleurrijkere, of giftigere vrouwtjes.

Vliegend over de zeebodem

Zeeleeuwen zijn ontzettend goede zwemmers. Net als overigens de andere vinpotigen. Ze pakken het alleen net wat anders aan dan de zeehonden en walrussen. Zeehonden en walrussen gebruiken hun achterpoten om vaart te maken en hun voorpoten om te sturen. Zeeleeuwen doen het net andersom.

Zeeleeuwen hebben heel lange voorflippers. In plaats van hun achterflippers, gebruiken ze deze lange voorflippers om vaart te maken. Ze bewegen hun voorpoten op en neer, als een soort vleugels. Door dit te doen, duwen ze zichzelf naar voren door het water. Hun achterflippers gebruiken ze dan om te sturen.

Omdat ze op deze manier zwemmen, zijn zeeleeuwen een stuk wendbaarder dan zeehonden. Maar, ze kunnen niet zo lang en diep zwemmen als zeehonden.

In grote groepen samen

Zeeleeuwen zijn sociale dieren: ze leven vaak in enorme groepen bij elkaar. Deze groepen worden ook wel kolonies genoemd. Tijdens het paarseizoen ligt een hele kolonie vaak samen op de kust. Binnen een kolonie zijn er kleinere groepen die bestaan uit een mannetje en zijn harem. Die harems kunnen soms uit tientallen vrouwtjes bestaan!

Zeker tijdens het jagen zijn zeeleeuwen een stuk socialer dan zeehonden. Zeeleeuwen gaan vaak in groepjes op scholen vissen jagen. Door samen te werken, kunnen ze makkelijk vissen uit scholen vangen. Dit is voor zeehonden, die alleen jagen, veel moeilijker.

Wist je dat…

Sommige zeeleeuwen zó goed zijn in samen jagen, dat andere dieren er ook gebruik van maken? Galápagoszeeleeuwen (Zalophus wollebaeki) gaan tijdens de jacht achter hele scholen vis aan. Dan liggen er ook vaak vogels, haaien en andere zeeleeuwen op de loer. Zodra de Galápagoszeeleeuwen de vissen bij elkaar gejaagd hebben, pakken de andere rovers er snel een paar tussenuit!

Waar leven zeeleeuwen?

In de Stille Oceaan zijn zeeleeuwen redelijk verspreid. Ze leven vooral in tropische en subtropische zeeën (Californië en Galápagos bijvoorbeeld), maar ook in de meer gematigde en sub-Antarctische gebieden (zoals Zuid-Amerika en Nieuw-Zeeland).

Zeeleeuwen paren en krijgen hun pups altijd op land. Daarom zijn er geen soorten die op de Noordpool voorkomen. De enige plekken in de Atlantische Oceaan waar zeeleeuwen leven, zijn het zuidelijkste puntje van het Afrikaanse continent, en langs de Zuid-Amerikaanse kusten. Hier in Europa kun je dus geen zeeleeuwen in het wild zien.

Hoeveel zeeleeuwensoorten zijn er?

De familie van zeeleeuwen (Otariidae) bestaat uit 14 soorten in totaal. Deze worden vaak op basis van hun uiterlijk opgedeeld in 2 groepen. De pelsrobben of zeeberen (Arctocephalinae) zijn iets kleiner en danken hun naam aan de langere vacht rondom de borstkas en nek. Bij deze dieren zie je een extreem verschil in grootte tussen de mannetjes en vrouwtjes (seksueel dimorfisme). Deze groep bestaat uit 8 soorten. De zeeleeuwen (Otariinae) zijn wat groter, hebben een gladdere vacht en hebben een wat minder groot verschil tussen mannetjes en vrouwtjes. Deze groep bestaat uit 6 soorten.

Wist je dat…

Er op het moment van schrijven er in de wetenschap een discussie gaande is over de indeling en benaming binnen de familie van de zeeleeuwen (Otariidae)? Nieuwe analyses hebben laten zien dat de verdeling tussen pelsrobben (Arctocephalinae) en zeeleeuwen (Otariinae) niet meer correct is.

Deze verouderde verdeling wordt echter nog wel vaak gebruikt, omdat het handig is om de familie van de zeeleeuwen op basis van hun uiterlijke kenmerken op te delen. Zodra er een wetenschappelijke consensus is bereikt, zal dit artikel aangepast worden.


Op deze pagina

Arctocephalinae

Noordelijke zeebeer (Callorhinus ursinus)
Zuid-Amerikaanse zeebeer (Arctocephalus australis)
Nieuw-Zeelandse zeebeer (Arctocephalus forsteri)
Kerguelenzeebeer (Arctocephalus gazella)
Galapagoszeebeer (Arctocephalus galapogoensis)
Juan Fernández-zeebeer (Arctocephalus philippi)
Kaapse zeebeer (Arctocephalus pusillus)
Subantarctische zeebeer (Arctocephalus tropicalis)

Otariinae

Stellerzeeleeuw (Eumetopias jubatus)
Australische zeeleeuw (Neophoca cinerea)
Manenrob (Otaria flavescens)
Californische zeeleeuw (Zalophus californianus)
Galápagoszeeleeuw (Zalophus wollebaeki)
Nieuw-Zeelandse zeeleeuw (Phocarctos hookeri)

Lees verder

Lees verder

Walrussen (Odobenidae)

Kennisbank

Een familie die dicht bij de zeehonden (Phocidae) staat, is de familie van de walrus. Qua gedrag en lichaamsvorm lijken ze erg op zeehonden en zeeleeuwen. Toch hebben veel walrussen een heel herkenbaar kenmerk: hun slagtanden. Lees verder om de walrussen wat beter te leren kennen.

Bekijk ook

  • Walrus

  • Walrus op ijs

  • Walrus op sneeuw

Odobenidae

De familie van de walrussen wordt in de wetenschap ook wel de Odobenidae genoemd. Net als zeehonden horen walrussen bij de orde Carnivora, de vleesetende zoogdieren. In deze orde horen ook dieren als wolven, beren en leeuwen thuis.

Walrussen zijn een van de drie leden van de Pinnipedia (vinpotigen). Deze groep zoogdieren is bijzonder, omdat ze een groot gedeelte van hun leven in het water doorbrengen. Hun voor- en achterpoten zijn na miljoenen jaren evolutie in vinnen veranderd, waardoor ze heel goed in het water kunnen bewegen. De andere twee leden van deze groep zijn de zeeleeuwen (Otariidae) en zeehonden (Phocidae).

Deze familie is een beetje bijzonder, want het heeft maar één familielid! Het is misschien een beetje verwarrend, maar de enige soort in de familie van de walrussen (de Odobenidae dus) is de (Odobenus rosmarus). Alle andere soorten zijn helaas al heel lang uitgestorven.

Hoe herken je walrussen?

Walrussen hebben net als de andere vinpotigen een grote, ronde borstkas. Hun achterlijf is relatief klein, waardoor ze een kegelvormig lichaam hebben. Ze hebben kortere voorflippers dan zeeleeuwen. Toch kunnen walrussen hier wel op steunen, zodat ze hun kop en borstkas van de grond af kunnen tillen.

Walrussen hebben een stuk minder vacht dan zeehonden en zeeleeuwen. Bij de volwassen mannetjes lijkt het soms alsof ze helemaal geen vacht hebben. Om warm te blijven, hebben walrussen een dikke laag blubber. Het lijkt vaak alsof walrussen extreem veel kleine vetrollen hebben, met name de volwassenen.

De enige soort die momenteel nog leeft (Odobenus rosmarus), heeft heel herkenbare slagtanden die uit de bovenkaak naar beneden steken. Fossielen van hele oude walrussoorten laten zien dat veel van de uitgestorven familieleden ook slagtanden hadden.

Lopen en zwemmen

Walrussen over land

Walrussen kunnen net als zeeleeuwen hun achterflippers naar voren vouwen. Zeeleeuwen kunnen hierdoor hun hele lichaam van de grond af tillen om te lopen. Dat kunnen walrussen dan weer niet: daar zijn ze te zwaar voor.

Walrussen bewegen over het land door zich met hun voorflippers naar voren te slepen. Daarbij zetten ze zich met hun achterflippers af. De buik komt hierbij niet van de grond, waardoor deze dus over de grond schuift. Op het land zijn wat onhandiger dan zeeleeuwen.

Walrussen in water

De manier waarop walrussen in het water bewegen, lijkt heel erg op hoe zeehonden dat doen. Ze gebruiken hun achterflippers om vaart te maken, maar houden deze niet plat tegen elkaar. Ze peddelen om en om met hun achterflippers terwijl ze het achterlijf heen en weer bewegen.

Graag samen

Walrussen zijn sociale dieren. Op het land liggen ze in heel hechte groepen samen om uit te rusten. Ook in het water zwemmen ze graag in groepjes. Buiten het paarseizoen zullen de mannetjes en vrouwtjes meestal gescheiden van elkaar leven. Walrussen zijn langer zwanger en zorgen een stuk langer voor hun pups dan zeehonden en zeeleeuwen.

Tijdens het paarseizoen komen de verschillende groepjes mannetjes en vrouwtjes bij elkaar in een grote groep. De mannetjes vechten dan met elkaar om een stukje territorium te veroveren. Deze gevechten kunnen er hard aan toe gaan.

Waar leven walrussen?

De enige walrussensoort die nu nog leeft, komt rond de Noordpool voor. Ze hebben ondiep water nodig met een zachte zeebodem om goed te kunnen jagen. Daarom gaan ze meestal niet heel erg ver van de kust af. Walrussen rusten vaak in groepen uit op zandige of rotsachtige kustlijnen, maar ook op het ijs.

Vroeger kwamen walrussen ook een stuk zuidelijker voor. De Archaeodobenus, een oer-walrus, leefde ongeveer 6 miljoen jaar geleden rond Japan. Tegelijkertijd leefde er ook soorten rondom Californië, zoals de Gomphotaria. Het lijkt er wel op dat ze allemaal op het noordelijk halfrond leefden, net als de enige overlevende soort.


Op deze pagina

Lees verder

Lees verder

Zeehonden (Phocidae)

Kennisbank

Wat maakt een zeehond een zeehond? Hoe zien zeehonden eruit en weet jij hoe zeehonden verschillen van zeeleeuwen? Hoeveel soorten zeehonden zijn er en waar leven ze? Op deze pagina leer je wat meer over de zeehonden als familie.

Bekijk ook

  • Gewone zeehond - Moeder zoogt pup

  • Gewone zeehond in de Waddenzee

  • Zeehonden

Phocidae

De groep dieren die wij zeehonden of robben noemen, wordt in de wetenschap ook wel Phocidae genoemd.

Pinnipedia (vinpotigen)

Zeehonden zijn zoogdieren die in zee leven, oftewel zeezoogdieren. Ze worden samen met zeeleeuwen en walrussen vaak in een speciale groep zeezoogdieren geplaatst. Deze groep noemen we de vinpotigen (Pinnipedia).

Deze groep krijgt hun naam door de vorm van de poten. Bij deze dieren zijn de poten erg kort, maar met heel erg lange tenen en vingers. Hierdoor lijkt het net of ze vinnen hebben.

Carnivora

Ze behoren tot een orde zoogdieren die voornamelijk vlees eten: Carnivora. In deze orde horen dieren als beren, leeuwen, wolven, zeeleeuwen en walrussen ook thuis.

Wist je dat…

Zeehonden niet al hun tijd doorbrengen in het water? Ze gebruiken het land om te rusten, te paren, of om pups te krijgen. Daarom noemen we ze ook wel semi-aquatisch: half in het water!

Zeehonden zijn vleeseters, dus ze eten andere levende dieren om aan energie te komen. Meestal zijn dit vissen, krabachtigen en schelpdieren. Sommige soorten eten ook hele kleine diertjes zoals krill. Of juist grotere prooien zoals vogels en andere zoogdieren!

Hoe herken je zeehonden?

Je kunt zeehonden deels herkennen aan hun bijzondere lichaamsbouw. Ze hebben een lang lichaam met een brede borstkas en een smalle achterkant. Hierdoor hebben ze een gestroomlijnd, kegelvormig lichaam. Hun poten zijn erg kort en breed, met vliezen tussen de tenen. Zo zijn ze goed aangepast op een leven in het water.

Hoe verschillen zeehonden van zeeleeuwen en walrussen?

Zeeleeuwen en walrussen hebben een vergelijkbare lichaamsbouw en aanpassingen, dus wat maakt zeehonden anders? Allereerst kunnen zeehonden hun achterpoten niet onder hun lichaam te vouwen. Zeeleeuwen en walrussen kunnen dit wel. Zij kunnen op deze manier wat makkelijker op het land “lopen”.

Zeehonden moeten als een soort rups hobbelen om zich over het land te verplaatsen. De manier waarop zeehonden zich op het land bewegen, noemen we ook wel bobberen.

Een ander verschil tussen zeeleeuwen en zeehonden zijn hun oren. Zeeleeuwen hebben kleine oorschelpen. Zeehonden hebben deze niet. De oren van zeehonden zijn gaten aan de zijkant van de kop.

Wist je dat…

De meeste zeehondensoorten groter zijn dan zeeleeuwen en walrussen? De grootste is de zuidelijke zeeolifant (Mirounga leonina). De mannetjes van deze soort kunnen wel twee ton wegen!

Als een vis in het water

Zeehonden zijn erg sterke zwemmers. Dat moet ook wel, want ze brengen heel veel tijd door in het water. Ze kunnen over het algemeen langer onder water blijven dan zeeleeuwen en walrussen. Om bij hun prooi te komen, moeten sommige zeehondensoorten heel diep kunnen duiken.

Een zeehond heeft een bijzondere manier van zwemmen. Om vaart te maken, houden zeehonden de achterflippers plat tegen elkaar aan en bewegen die snel heen en weer. Je zou het kunnen vergelijken met hoe vissen zwemmen. Die slaan kun staart ook heen en weer om door het water te bewegen. De voorflippers van zeehonden zijn een stuk kleiner dan de achterflippers. Ze gebruiken deze ook niet om vooruit te bewegen, alleen om te sturen.  

Wist je dat…

De noordelijke zeeolifant (Mirounga angustirostris) ontzettend diep kan duiken? Ze kunnen meer dan 1500 meter de diepte in duiken. Daar jagen de beesten op inktvissen en andere diepzeedieren. Noordelijke zeeolifanten kunnen ook heel lang hun adem inhouden: bijna 2 uur!

(A)sociaal

De meeste zeehondensoorten leven een solitair bestaan. Dit betekent dat ze bijna alles liever alleen doen. Tijdens het paarseizoen is dat anders. Dan komen ze in grote groepen bij elkaar om te paren en om te verharen. Daarna gaan ze weer hun eigen weg.

Je kunt zeehonden wel in groepjes zien uitrusten op stranden en zandplaten, maar dit doen ze niet omdat ze graag samen zijn. Omdat ze op het land minder behendig zijn, kunnen ze niet wegrennen voor grote roofdieren. Daarom is het op land veiliger voor ze om niet alleen te zijn. Daarnaast is er vaak niet genoeg ruimte om ver uit elkaar te liggen.

Waar leven zeehonden?

Zeehonden komen in alle zeeën op de wereld voor. Ze leven vaak langs kusten of op het pakijs van de noord- of zuidpool. Er is zelfs een zeehondensoort die niet in zee, maar in het Baikalmeer in Rusland leeft! Iedere soort is aangepast aan bepaalde gebieden en geen enkele soort komt over de hele wereld voor.

Wist je dat…

Er in Nederland twee soorten zeehonden voorkomen? De gewone zeehond (Phoca vitulina) en de grijze zeehond (Halichoerus grypus).

Hoeveel zeehondensoorten zijn er?

De zeehondenfamilie (Phocidae), wordt vaak in twee subfamilies opgesplitst: noordelijke zeehonden (Phocinae) en zuidelijke zeehonden (Monachinae). De groep noordelijke zeehonden bestaat uit tien soorten. De groep zuidelijke zeehonden bestaat uit acht soorten. In totaal zijn er wereldwijd achttien verschillende zeehondensoorten.


Op deze pagina

Noordelijke zeehondensoorten

Baardrob (Erignathus barbatus)
Klapmuts (Cystophora cristata)
Zadelrob (Pagophilus groenlandicus)
Bandrob (Histriophoca fasciata)
Baikalrob (Pusa sibirica)
Ringelrob (Pusa hispida)
Kaspische rob (Pusa caspica)
Larghazeehond (Phoca largha)
Gewone zeehond (Phoca vitulina)
Grijze zeehond (Halichoerus grypus)

Zuidelijke zeehondensoorten

Zeeluipaard (Hydrurga leptonyx)
Weddellzeehond (Leptonychotes weddellii)
Krabbeneter (Lobodon carcinophaga)
Rosszeehond (Ommatophoca rossii)
Noordelijke zeeolifant (Mirounga angustirostris)
Zuidelijke zeeolifant (Mirounga leonina)
Hawaïaanse monniksrob (Neomonachus schauinslandi) Mediterrane monniksrob (Monachus monachus)

Lees verder

Lees verder

Carnivora

Kennisbank

Zeehonden behoren tot de orde Carnivora. Dit is een bijzondere groep dieren binnen de klasse Mammalia (zoogdieren). Carnivora zijn zoogdieren die gespecialiseerd zijn in het eten van andere dieren, oftewel vleeseters.

Bekijk ook

  • Zeeleeuw

  • Wasbeer

  • Sneeuwluipaard

Wist je dat…

Als wetenschappers de evolutie van bepaalde soorten bestuderen, helpt het om ze in te delen in categorieën. Deze indeling noemen we classificeren, of taxonomie. De gewone zeehond (Phoca vitulina) wordt bijvoorbeeld zo ingedeeld:

Domein (Eukarya) -> Rijk (Animalia) -> Stam (Chordata) -> Klasse (Mammalia) -> Orde (Carnivora) -> Familie (Phocidae) -> Genus (Phoca) -> Soort (Phoca vitulina)

Voorouders van de Carnivora

Miljoenen jaren geleden, waren dinosaurussen de dominante dieren op aarde. Er waren wel zoogdieren, maar de soorten die we kennen van fossielen waren niet groter dan spitsmuizen. Zij specialiseerden zich in ’s nachts te leven, iets waar zoogdieren tot op de dag van vandaag goed in zijn.

De eerste zoogdieren aten insecten om te overleven. Toen de dinosaurussen massaal uitstierven, was er ruimte voor zoogdieren om zich uit te breiden en verder te ontwikkelen. Zo ontstonden er verschillende zoogdieren met allerlei specialisaties. Een van die specialisaties was het eten van vlees. De Carnivora dus.

Miacis Congitus

De oudste Carnivora-fossielen die tot nu toe zijn gevonden, zijn van de Miacis congnitus. Deze roofdiertjes leken wat op de moderne civetten, met lange, lenige lichamen en lange staarten. Miacis leefde waarschijnlijk in bomen en at kleine ongewervelden, reptielen en vogels. Ze leefden tijdens het late Paleoceen- en vroege Eoceentijdperk (62 – 34 miljoen jaar geleden). Alle moderne Carnivora stammen van deze prehistorische dieren af. Dus ook zeehonden.

Phocidae: de vinpotigen

Wil je meer leren over de evolutie van de zeehondenfamilie? Ga dan naar onze pagina over de evolutiegeschiedenis van de Phocidae.

Hoe herken je Carnivora?

Het zijn zoogdieren

Allereerst zijn de Carnivora zoogdieren (mammalia). Dit betekent dat ze hun baby’s tijdens de eerste levensfase melk voeren.

Ze zijn levendbarend

Alle Carnivora zijn ook ‘levendbarend’. Dit betekent dat ze zich ontwikkelen zich in een placenta binnen de baarmoeder van hun moeder en uiteindelijk “levend” geboren en niet uit een ei.

Grote schedel

Carnivora hebben een vrij grote schedel met een grote schedelpan. Ze hebben grote hersenen en worden als intelligente dieren gezien. De koppen van Carnivora zijn over het algemeen wat ronder dan die van andere zoogdieren. Deze rondere koppen zorgen ervoor dat hun ogen goed geplaatst zijn voor jagen op andere dieren.

Stand van ogen

De vorm en plek van de ogen is daarom opvallend. Carnivora hebben relatief grote ogen die dicht bij elkaar staan. Omdat de ogen allebei naar voren wijzen, kunnen Carnivora zoals zeehonden heel goed perspectief (diepte) zien. Dit is heel belangrijk voor vleeseters. Om op andere dieren te jagen, moeten ze immers kunnen zien hoe ver weg hun prooi precies is.

Scherpe tanden

Maar de makkelijkste manier om Carnivora te herkennen, is aan hun tanden. Omdat Carnivora vlees eten, hebben ze een gebit dat is aangepast aan het doden en eten van dieren. Ze hebben grote, puntige hoektanden en scherpe, gekartelde kiezen. Hiermee kunnen ze spieren en pezen knippen en zelfs botten kraken.

Zelfs zeehondenpups hebben al scherpe tanden

Foto: Martina Zilian

Wist je dat…

Carnivora niet hetzelfde betekent als carnivoor?

Carnivora en carnivoren

Deze twee termen kunnen best verwarrend zijn, want ze lijken heel erg op elkaar. Ze betekenen alleen niet hetzelfde.

De Carnivora zijn een orde zoogdieren die aangepast zijn op het eten van vlees. Om te overleven, moeten ze dieren doden of karkassen vinden. Als er over Carnivora gesproken wordt, gaat het dus over de indeling van deze groep vleeseters ten opzichte van andere zoogdieren. Voorbeelden hiervan zijn wolven, leeuwen en zeehonden.

Maar deze zoogdieren zijn niet de enige dieren die vlees eten. Als een dieet van een dier voornamelijk uit vlees bestaat, hebben we het over een carnivoor dieet. Roofvogels, krokodillen, Tyrannosaurus rex en zeehonden zijn dus allemaal carnivoren.

Hoe kun je leven van alleen vlees?

Voor het eten en verteren van vezelrijke planten (zoals gras) heb je een extreem lang en complex verteringsstelsel nodig. Dit is omdat planten heel moeilijk te verteren zijn en veel tijd nodig hebben. Er zitten ook weinig voedingsstoffen in, dus planteneters zijn bijna constant bezig met eten.

Vlees is daarentegen makkelijk te verteren. Carnivora hebben dus maar heel korte, simpele verteringsstelsels. Vlees is ook heel rijk aan energie en eiwitten, waardoor ze minder tijd hoeven te besteden aan eten dan planteneters.

Maar energie alleen is niet genoeg om te overleven. Zoals je wellicht wel weet, hebben dieren ook vitaminen, vetten en mineralen nodig. Daarom eten Carnivora niet alleen het vlees van hun prooi, maar ook de organen, het vet, de huid en soms zelfs de botten. Daar zitten alle voedingsstoffen in die een dier zich kan wensen. Zeehonden slikken bijvoorbeeld veel van hun prooien in een keer door. Met skelet en al.

Wist je dat…

De zeehond het grootste roofdier van Nederland is?

Eten Carnivora echt alleen vlees?

Niet altijd. Er zijn wel soorten die vrijwel alleen vlees eten, maar er zijn ook Carnivora met een meer gemengd dieet. Toch spreken we dan nog steeds van carnivoren, omdat hun lichamen vooral zijn gespecialiseerd in het verwerken van vlees.

Hypercarnivoren

Als het dieet van Carnivora voor meer dan 70 procent uit vlees bestaat, noemen we dat hypercarnivoren. Ze kunnen ander voedsel slecht of niet verteren. Zeehonden en de andere Pinnipedia zijn hypercarnivoren. Zij eten alleen maar vlees, geen plantaardig voedsel.

Hypocarnivoren

Er zijn ook Carnivora die een gemengd dieet hebben. Als hun dieet voor minder dan 30 procent uit vlees bestaat, dan noemen we dat hypocarnivoren. Vaak eten zij naast vlees ook paddenstoelen en fruit. Hier zitten weinig vezels en veel suikers en eiwitten in, dus ze zijn vrij makkelijk te verteren voor Carnivora. Bruine beren (Ursus arctos) zijn bekende hypocarnivoren. Voor hun winterslaap moeten ze ontzettend veel reserves opbouwen. Daarom eten ze alles wat ze tegenkomen.

Mesocarnivoren

Tussen de hyper- en hypocarnivoren in heb je zogeheten mesocarnivoren. Hun dieet bestaat voor 50 – 70 procent uit vlees. Veel hondachtigen zijn mesocarnivoren. Ze eten vooral vlees, maar kunnen bepaalde planten ook goed verteren zolang er niet te veel vezels in zitten.

Wist je dat…

De reuzenpanda (Ailuropoda melanoleuca) een berensoort is uit de orde Carnivora die vrijwel alleen maar vezelrijk bamboe eet? Als je goed naar de tanden van een reuzenpanda kijkt, zie je wel dat de gekartelde kiezen een stuk platter zijn dan bij andere Carnivora. Dit helpt de panda om de stugge planten te verbrijzelen.

Families in de orde Carnivora

Binnen de orde Carnivora zijn er 16 families en 296 soorten. De families zijn over twee onderordes verdeeld: de Caniformia en de Feliformia.

Caniformia

De onderorde Caniformia bestaat uit negen families:

Feliformia

De onderorde Feliformia bestaat uit zeven families:

  • Felidae (katachtigen)
  • Eupleridae (Madagaskarcivetkatten)
  • Herpestidae (mangoesten)
  • Hyaenidae (hyena’s)
  • Nandiniidae (Afrikaanse palmcivetkat)
  • Prionodontidae (Aziatische linsangs)
  • Viverridae (civetten en genetten)

Wist je dat…

De allergrootste soort binnen de orde Carnivora de zuidelijke zeeolifant (Mirounga leonina) is? Deze zeehonden kunnen ruim 6 meter lang worden en 3.700 kilo wegen!


Op deze pagina

Lees verder

Lees verder

Zeehonden in zoet water

Kennisbank

Zoals de naam doet vermoeden, leven zeehonden in zout water. Toch wil het nog wel eens gebeuren dat we een melding krijgen van een zeehond in een gebied met zoet water. Vaak komt zo’n melding binnen met de vraag: “Is dat niet erg?”

En gelukkig is dat niet zo. Een zeehond heeft vooral vis nodig om te overleven. En die zitten ook in zoet water. Er zijn meldingen bekend van zeehonden in de Utrechtse gracht, het Schildmeer en in de grote rivieren. Zeehonden zijn slim. Ze vinden meestal hun weg terug wel weer. 

Bekijk ook

  • Zeehond in zoet water

  • Zeehonden in De Onlanden, Drenthe

Invloed zoet water op gezondheid

Zeehonden hoeven niet per se in zout water te zijn om te overleven. Anders dan andere in de zee levende dieren, zijn ze niet erg gevoelig voor het zoutgehalte van water. Het is wel zo dat ze na een tijdje last kunnen krijgen van hun ogen.  Afgezien daarvan kunnen zeehonden prima een tijdje in zoet water overleven. Zolang er genoeg vis is om op te jagen.

Meldingen van zeehonden in zoet water

De twee meest recente gevallen bij ons gemeld zijn zeehonden Hulcky en Thor. Hulcky hebben we uit het Veluwemeer gehaald, toen bleek dat ze last had van een longworminfectie. Ze is opgevangen in het Zeehondencentrum en uiteindelijk weer in zee vrijgelaten.

Zeehond Thor werd juist in het zoete water van De Onlanden gezien nadat we hem hadden opgevangen en weer vrijgelaten. Dankzij zijn tag én zijn vlekkenpatroon konden we herkennen dat het om deze specifieke zeehond ging. Na een tijdje heeft hij zelf zijn weg weer terug gevonden.

Sinds maart 2012 hebben we nog meer meldingen gehad:

  • Maart 2012: gewone zeehond bij Goudswaard, Zuid-Holland.
  • December 2012: gewone zeehond in de Biesbosch.
  • December 2012: gewone zeehond in het Schildmeer, Groningen. Het dier leek heen en weer te zwemmen tussen het Schildmeer en Farmsum.
  • Januari 2013: gewone zeehond in de Maas bij Dreumel.
  • April 2013: gewone zeehond in rivier de Hunze in Drenthe, uit zichzelf verder getrokken.
  • December 2013: gewone zeehond in het Schildmeer, Groningen. Onbekend of het dezelfde zeehond was. Wel was het dier gezien met vis in de bek.
  • Augustus 2015: ringelrob in Utrechtse grachten, opgevangen bij zeehondenopvang A Seal in Stellendam.
  • Oktober 2015: gewone zeehond in Biesbosch.
  • Maart 2016: gewone zeehond in de Maasplassen bij de Weerd in Roermond.
  • November 2016: gewone zeehond “Hulcky” gespot in Veluwemeer.
  • Augustus 2021: gewone zeehond Thor gespot eerst in Peizerdiep, later in De Onlanden.

Zeehondenpopulaties in zoet water

De zeehondenpopulaties die in Nederland voorkomen, leven allemaal in zout water. Maar er zijn zeehondenpopulaties op de wereld die echt leven in zoet water. In totaal zijn dit er vijf. Deze populaties zijn waarschijnlijk lang geleden afgescheiden geraakt van de zee.

Het gaat om de volgende vijf populaties:

Iliamna meer, Alaska Phoca vitulina mellonae, een zoetwater subspecies van de gewone zeehond.
Baikal Meer, Siberië Pusa sibirica, Baikalrobben ,  een aparte soort. Trouwens ook de kleinste zeehondensoort.
Ladogameer, Rusland Pusa hispida ladogensis, zoetwater subspecies van de ringelrob.
Saimaameer, Finland Pusa hispida saimensis, zoetwater subspecies van de ringelrob.
Lac des loups marins, Quebec Phoca vitulina mellonae, zoetwater subspecies van de gewone zeehond.

Bron: Van Lanen, 2012

Waren er vroeger meer zeehonden in zoet water?

Er wordt gedacht dat er vroeger meer zeehonden de Nederlandse binnenwateren bezochten, maar dat dat in de laatste eeuw minder is geworden.

Het aanleggen van waterkeringen in alle grote rivieren in Nederland heeft hier waarschijnlijk aan bijgedragen. Door alle sluizen, dijken en spuigaten is het vrij lastig voor een zeehond om een makkelijke weg naar het binnenland te vinden. Soms vinden zeehonden een weg, maar raken ze onderweg verdwaald en kunnen zij geen weg terug meer vinden. Als die dieren dan ook niet genoeg voeding krijgen, moet er ingegrepen worden om ze weer terug naar zee te helpen. In andere gevallen lijken zeehonden heel goed te weten hoe ze heen en weer moeten tussen zee en meer.

De zeehond die al een aantal keer in het Schildmeer is gezien, bijvoorbeeld. Die werd eerst bij Farmsum gezien, toen bij het Schildmeer. Om bij dat meer te komen moest de zeehond eerst door een kanaal naar het zuiden zwemmen, om vervolgens een klein afwateringskanaaltje in te zwemmen. Toen het dier later weer bij Farmsum werd gespot, leek het erop dat het dier wel wist wat het aan het doen was. Een jaar later werd opnieuw een zeehond in het Schildmeer gezien.

Er wordt door verschillende mensen gesuggereerd dat de zeehonden wellicht kunnen leren hoe sluizen werken.

Waterkwaliteit achteruit: minder vis is minder zeehonden?

Door de industrie, landbouw en afvalwater vanuit huishoudens is de waterkwaliteit in de laatste eeuw snel achteruitgegaan. Door de verslechterde kwaliteit van het zoetwaterecosysteem werden veel zoetwaterlichamen onleefbaar voor bepaalde vissoorten. Hierdoor ging de diversiteit in veel zoetwaterlichamen ook sterk achteruit.  Zoals al eerder genoemd, hebben zeehonden veel vis nodig om te kunnen overleven. Als die vis er niet is, zal een zeehond er niet snel voor kiezen om in zo’n gebied rond te gaan hangen.

Verbetering waterkwaliteit + opening rivieren voor meer vis: in toekomst meer zeehonden?

Afgelopen paar jaar is er wel hard gewerkt om de waterkwaliteit te verbeteren. En dat zal voortgezet worden. Er worden ook verschillende projecten ontwikkeld om de soortenrijkdom in het Nederlandse water weer omhoog te brengen. Door bijvoorbeeld de zeesluizen op een kier te laten staan en vispassages aan te brengen in dijken, hoopt men dat migrerende vissoorten weer zullen terugkeren naar het Nederlandse binnenland. Met die terugkeer hopen zij dan ook dat het ecosysteem verbetert.

Wellicht dat we met die verbetering over een paar jaar vaker zeehonden zullen tegenkomen in het Veluwemeer? 


Op deze pagina

Lees verder

Lees verder

Grijze zeehonden in de duinen

Grijze zeehond

Kennisbank

Wetenschappelijke naam: Halichoerus grypus
Familie: Phocidae
Grootte: man: 2.70 meter; vrouw: 2.00 meter
Gewicht: man: 310 kilo; vrouw: 190 kilo
Leefgebied: Noordelijke Atlantische oceaan tot in de Oostzee
Bedreigde status: niet bedreigd

Bekijk ook

  • Grijze zeehond moeder en pup

  • Grijze zeehond moeder en pup

  • Grijze zeehondenpup

  • Grijze zeehonden in duinen

“Door zijn opvallende neus wordt de grijze zeehond soms ook wel “zeevarken” genoemd.”

Uiterlijke kenmerken van de grijze zeehond

De grijze zeehond heeft een langwerpige snuit. Deze is plat van het voorhoofd tot de punt van de neus. Daarmee hebben ze wat weg van een “echte” hond. Bovendien hebben de volwassen mannetjes een heel bolle neus, wat zeker als je ze van de zijkant bekijkt erg opvalt.

Wist je dat…

De letterlijke vertaling van de wetenschappelijk naam van de grijze zeehond ‘zeevarken met haakneus’ betekent?

De neusgaten van de grijze zeehond zijn groot, rond en staan ​​ver uit elkaar. Ze lopen niet naar elkaar toe, maar staan recht uit elkaar. Dit heeft geen andere zeehondensoort en het geeft grijze zeehonden een soort varkensneus. Daar komt hun wetenschappelijk naam van de grijze zeehond, Halichoerus grypus, ook vandaan, dit betekent: “zeevarken met haakneus”.

Het is een vrij grote zeehondensoort. Een volwassen mannetje die in de zeeën van Europa leeft wordt ongeveer 2,7 meter lang en kan tot 310 kilo zwaar worden. Volwassen vrouwtjes zijn een stuk kleiner. Ze worden ongeveer 2 meter lang en wegen tot 190 kilo. Grijze zeehonden in de westelijke Atlantische Oceaan zijn meestal een stuk groter. Ze worden soms wel 3 meter groot en kunnen wel 400 kilo wegen

Wist je dat…

De allergrootste grijze zeehond ooit gemeten 3,30 meter lang was?

Geslachtsverschillen

Mannetjes zijn een stuk groter dan de vrouwtjes. Ze hebben meestal een veel dikkere nek dan de vrouwtjes (vaak met littekens van het vechten met andere mannetjes). Naast de grootte zijn er bij grijze zeehonden grote verschillen in uiterlijk tussen mannetjes en vrouwtjes. De term die in de wetenschap hiervoor gebruikt wordt is seksueel dimorfisme.

Ook hebben ze een andere kleur. Volwassen mannetjes hebben een donkerbruine tot zwarte vacht met hier en daar wat lichte vlekken. De vrouwtjes zijn veel lichter bruin of blond van kleur, met donkere vlekken. Als de vacht van een zeehond helemaal zwart is heet dit melanisme. Dit is vrij zeldzaam.

Verspreiding en status

Grijze zeehonden leven in groepen aan de kust van de westelijke Atlantische Oceaan op het noordelijk halfrond tot en met de Oostzee. De zeehonden van de Atlantisch Oceaan heeft waarschijnlijk al duizenden jaren geen contact met de zeehonden die in en rondom de Oostzee leven. Daarom spreken we ook wel over twee “ondersoorten”. Deze soorten hebben dan ook ieder een eigen wetenschappelijke naam.

  • Halichoerus grypus atlantica (in de Atlantische oceaan)
  • Halichoerus grypus grypus (in de Oostzee)

Ze zijn meestal te vinden op rotsachtige kusten, stranden, zandplaten, eilanden en zelfs – ver genoeg naar het noorden – op ijsschotsen. Grijze zeehonden delen hun leefgebied met vele andere diersoorten, bijvoorbeeld de gewone zeehond (Phoca vitulina).

Grijze zeehonden zijn jarenlang een bedreigde diersoort geweest. Doordat er eeuwenlang door mensen werd gejaagd, waren de grijze zeehonden in sommige gebieden van de wereld helemaal verdwenen. In Nederland was deze diersoort al honderden jaren weg voordat ze in de jaren tachtig terugkwamen. In het grootste deel van Europa zijn ze nog steeds een beschermde soort.

Wist je dat…

Er twee soorten zeehonden in Nederland leven? De grijze zeehond en … Weet jij de andere? Je vindt hem hier.

Grijze zeehonden in Nederland

In Nederland zijn grijze zeehonden langs de hele kust te zien. De meeste zitten in en rondom de Waddenzee. Een kleinere groep zeehonden woont in het zuiden van het land, in Zeeland. Ook hier delen ze deze gebieden met gewone zeehonden.

Het gaat nu beter met de grijze zeehond hier. In 2021 waren er in Nederland 6.788 dieren. Dit is bijna twintig procent meer in vergelijking met het jaar ervoor. Wereldwijd zijn er steeds meer grijze zeehonden. Volgens de Rode Lijst van de IUCN (de wereldwijde natuurbescherming organisatie) van 2016 waren er ongeveer 316.000 volwassen grijze zeehonden. Ze hebben dan ook de status “niet bedreigd”, dit komt vooral omdat ze in veel landen een beschermde soort zijn.

Dieet en foerageren

Grijze zeehonden eten van alles. Afhankelijk van de plek waar ze leven en welke prooi op dat moment het meest aanwezig is. Ze zijn niet zo moeilijk. Ze eten Atlantische vissoorten, inktvissen en schaaldieren. Er zijn ook een paar grijze zeehonden gezien die vogels of zelfs jonge zeehonden en bruinvissen eten.

Bij het zoeken naar eten duiken ze meestal 4 tot 10 minuten, maar soms zijn ze tot wel 30 minuten op zoek. Terwijl de gemiddelde duik naar een diepte van 60 tot 100 meter gaat, zijn er ook duiken gemeten van 200 meter diep.

Gedrag van een grijze zeehond

Net als andere zeehondensoorten gaan grijze zeehonden alleen op zoek naar voedsel. Hoewel grijze zeehonden op sommige plekken vaak in grote aantallen uitrusten aan de kust, worden ze niet als erg sociale dieren gezien. Ze proberen meestal sociaal contact te ontwijken. Behalve als vrouwtjes hun pups voeding geven of tijdens de paartijd.

Hier in Nederland zijn er niet echt hele grote groepen met grijze zeehonden. Ze rusten in kleinere groepen op zandplaten of stranden. Elk jaar aan het einde van het voorjaar komen er grotere groepen grijze zeehonden samen om te verharen. Ze raken dan hun wintervacht kwijt. Ze liggen dan een aantal weken wat meer op land. Op het land raken ze de haren makkelijker kwijt. En daar komt bij: het zonlicht is goed voor de nieuwe vacht.

Voortplanting bij grijze zeehonden

Paren en paargedrag

Het vrouwtje is enkele dagen na de bevalling al klaar om te paren. Tijdens de paartijd verzamelen volwassen grijze zeehonden zich aan de kust of op pakijs om zich voort te planten. De mannetjes strijden dan om vrouwtjes. Ze verdedigen geen gebied of harem zoals bij zeeleeuwen. In plaats daarvan vechten ze tegen andere mannetjes om met bepaalde vrouwtjes te mogen paren.

Hoewel hun gevechten gemeen lijken, vechten grijze zeehonden niet tot de dood. Meestal raken ze niet heel erg gewond. In plaats daarvan vechten ze totdat iemand te moe is of beseft dat hij verloren heeft. De sterkste mannetjes kunnen met wel 10 vrouwtjes paren.

Diapauze en zwangerschap

De bevruchte eicel wordt pas drie tot vier maanden na het moment van bevruchting naar de baarmoeder verplaatst. Dit heet diapauze. Daarna is een grijze zeehond acht maanden zwanger. In de tijd tussen bevruchting en zwangerschap moet het vrouwtje flink aankomen. Zodat ze als haar nieuwe pup geboren is, ze daar goed voor kan zorgen.

Wist je dat…

Pups van de grijze zeehond met een witte vacht geboren worden?

Grijze zeehondenpups

De pups van de grijze zeehonden worden in de winter geboren. Vrouwelijke grijze zeehonden krijgen één pup op het land of op het ijs.  Pups wegen bij de geboorte tussen de 11 en 20 kilo en hebben in de eerste paar weken een witte vacht. We noemen deze babyvacht “lanugo”. Het duurt soms wel drie weken voordat de pup al zijn witte haren heeft kwijtgeraakt, maar meestal is het met enkele dagen grotendeels verdwenen.

Geboorte- en zoogperiode

De zoogperiode duurt ongeveer drie weken. In deze tijd wordt de pup vier keer zo zwaar. Dit komt door de vette moedermelk, bij grijze zeehonden zit daar ongeveer 43% vet in. Omdat het vrouwtje veel bij haar pup moet blijven, heeft ze weinig tijd om te eten en valt ze enorm veel af. Vrouwelijke grijze zeehonden wegen na deze periode soms wel 40% minder.

Na 3 weken zogen heeft de moeder geen moedermelk meer over. Ze verlaat haar pup en komt niet meer terug. De eerste paar dagen blijft de pup nog op het land, want de lanugo vacht is niet geschikt om mee te zwemmen. De pup eet dan niet. Hij begint dan zijn witte vacht kwijt te raken en valt af totdat hij eindelijk klaar is om het water in te gaan.

Dan leert hij voor zichzelf te jagen. Zonder hulp van de moeder: het natuurlijk instinct neemt het over. Niet voor niets dat de grijze zeehond het grootste roofdier van Nederland is.


Op deze pagina

Lees verder

Lees verder

Microplastic

Kennisbank

Plastic afval blijft niet altijd hetzelfde. Een plastic tas die in zee ronddrijft zal worden afgebroken in kleinere stukjes. Door contact met UV licht van de zon en het weer zal er niets overblijven van deze tas, maar valt het uiteen in een ontelbaar aantal microplastics [1]. We noemen iets macroplastic als je het met het blote oog kan zien, zoals de plastic tas. De plastic tas blijft afbreken en afbreken totdat het zo klein is dat de plastic deeltjes niet meer zichtbaar zijn met het blote oog. Plastic dat minder dan 5 mm groot is heet microplastic.

Bekijk ook

  • Microplastic

  • Ernstige gevolgen van plastic afval

  • Plastic afval

Microplastics in drinkwater

Het is een groot probleem als je zulk ongelooflijk klein plastic niet kan zien. Mensen en dieren kunnen zo plastic opeten of doorslikken zonder dat ze het door hebben. Helaas zijn er nog geen waterzuiveringsinstallaties die de microplastics uit het water kunnen filteren.

Uit onderzoek naar drinkwater in Europese steden blijkt dat er microplastic in ons drinkwater zit: 72.2% van de 18 geteste drinkwater locaties bevatte plastic vezels [2]. Dat betekende dat het drinkwater uit 4,5 vezel per 500 ml water bestond. De conclusie is dat wij mogelijk water drinken met plastic deeltjes zonder dat we het doorhebben.

Microplastics in huishoudartikelen

Ook via onze huishoudens komt veel microplastic in ons water terecht. Verzorgingsproducten zoals shampoo, zonnebrand, tandpasta of douchegel kunnen microbeads bevatten.

Wist je dat…

Je met het wassen van synthetische kleding ook voor microplastics in het water zorgt? Ongeveer 63% van onze kleding bestaat uit een mix van natuurlijke en synthetische vezels [12]. Bij een wasbeurt van 5 kilo komen tussen de 600.000 en 17.000.000 van deze plastic microvezels vrij [13]. 

Microbeads zijn kleine plastic korreltjes die als een scrub werken (zie afbeelding 4). Bij gebruik spoelen deze plastic bolletjes via de douche of wasbak weg in het rioolsysteem.

Microbeads

Afbeelding 4. Je ziet microbeads, de blauwe plastic bolletjes, die in een scrub zitten. Bron foto: MPCA Photos – microbeads-plastic-particles © https://www.flickr.com/photos/mpcaphotos/22208966814

Van microplastic naar nanoplastic

Microplastic kan door verwering verder afbreken tot nanoplastic. Nanoplastic is kleiner dan 100 nanometer. Het is zo klein dat de kans bestaat dat dit plastic je lichaamscellen binnendringt en in verschillende organen terecht kan komen (5).

Misschien kan het hele kleine nadelig zijn voor je gezondheid. Microplastics en nanoplastics kunnen chemicaliën en ziekteverwekkers bij zich dragen. Er is nog te weinig onderzoek gedaan om te weten wat dat voor gevolgen kan hebben voor onze gezondheid.

Bronnen

  1. Wageningen World (2016).Ons plastic is zoek. 13. https://issuu.com/wageningenur/docs/wageningen_world_2016_02__nl_web/10
  2. Synthetic polymer contamination in global drinking water– Kosuth, Wattenberg, Mason, Tyree, Morrison. (2017). https://orbmedia.org/stories/Invisibles_final_report
  3. Synthetic fibers – Disasterous for humans and oceansPlastic Soup Foundation
  4. De Falco, F.; Gullo, M.P.; Gentile, G.; Di Pace, E.; Cocca, M.; Gelabert, L.; Brouta-Agnésa, M.; Rovira, A.; Escudero, R.; Villalba, R.; et al. (2018).Evaluation of microplastic release caused by textile washing processes of synthetic fabrics.  Pollut., 236, 916–925.https://doi.org/10.1016/j.envpol.2017.10.057
  5. Nanoplastics gevaarlijkerdan microplastics (2014) Ingrid Zeegers. Magazine over de zee, link >>

Op deze pagina

Lees verder

Lees verder

Oorzaken van plastic soep

Kennisbank

De mens is de veroorzaker van de plastic soep. Wij maken de plastic producten die uiteindelijk in de natuur belanden. Wist je dat 80% van het afval in zee van het land komt? [1]. Via verschillende omwegen zoals de wind, riolen, grachten of rivieren komt het afval uiteindelijk terecht in zee. 

Bekijk ook

  • Plastic afval

  • Plastic afval

  • Plastic zwerfafval van land naar zee

De afbeelding laat zien dat een klein deel van ons afval meteen in zee beland. Het meeste plastic neemt een langere route om in het water terecht te komen. Dus iets wat je in de stad op straat gooit, kan uiteindelijk nog steeds in de zee belanden.

Al jarenlang plastic vervuiling

Plastic in zee is (helaas) niks nieuws. Al tientallen jaren komt er plastic afval in zee terecht. En dit zal alleen maar meer worden. Elk jaar komt er 8 miljard (!) kilo plastic afval in zee bij [2]. Wetenschappers schatten dat er nu al 150 miljard kilo plastic in de oceanen zit [3]. Tegelijkertijd produceert de wereld steeds meer plastic: in 1964 werd er 15 miljard kilo gemaakt en in 2014 was dit gegroeid naar 311 miljard kilo plastic [4].

Meer en meer

Dus als er niets verandert dan zal er alleen maar meer plastic afval in zee komen. De schokkende voorspelling van onderzoekers is dat als we niets veranderen, de zeeën in 2050 qua gewicht meer uit plastic dan uit vis zullen bestaan [5].

Wegwerpplastic

Het meest voorkomende plastic afval in zee zijn producten die je elke dag wel gebruikt. Een opvallend kenmerk van al deze producten is dat het single use plastic is: plastic dat na een keer gebruiken weer wordt weggegooid. Op afbeelding 3 zie je de top 10 van het meest voorkomende afval in zee. Welke voorwerpen gebruik jij wel eens??

Top 10 plastic afval

Afbeelding 3. De top 10 van het meest voorkomende soorten afval in zee, in aantallen. Bron: https://oceanconservancy.org/wp-content/uploads/2018/06/FINAL-2018-ICC-REPORT.pdf

Plastic is onderdeel van onze samenleving

We leven in een wereld waarin het ondenkbaar is om nog zonder plastic te kunnen leven. Verpakkingen, kleding, auto’s, verzorgingsproducten, elektronica: bijna alles is (voor een deel) gemaakt van plastic. Nu klinkt het alsof plastic alleen maar slecht is, maar wist je dat dit materiaal ook veel voordelen heeft? 

Plastic materiaal:

  • Is goedkoop,
  • Is veelzijdig,
  • Kun je jarenlang gebruiken,
  • Is vrij sterk [6].

Juist deze voordelen zijn tegelijkertijd ook de nadelen van plastic. Het recyclen van plastic gebeurt veel te weinig. Van 1950 tot 2015 kreeg slechts 9% van het plastic een nieuw leven en de rest werd gestort of verbrand om energie op te wekken [7, 8]. Daarnaast is recyclen het uitstellen van een product weggooien. Dit komt doordat gebruikt plastic in kwaliteit achteruit zal gaan als je er weer een compleet product van wil maken [8].

Plastic kan een leven lang mee. Plastic dat namelijk niet gerecycled wordt kan nog honderden jaren bestaan en kan zelfs nog langer mee als het in kleinere stukjes, beter bekend als microplastic , afbreekt. Sommige plastics kunnen zelfs tot 600 jaar blijven bestaan! [9] Als plastic zo lang blijft ronddrijven in zee, dan blijft dat een gevaar voor de dieren in zee nu – en in de toekomst.

Bronnen 

  1. R. Jambeck et al. Plastic waste inputs from land into the ocean. Science, 13 february 2015.
  2. World Economic Forum, Ellen MacArthur Foundation and McKinsey & Company, The New Plastics Economy– Rethinking the future of plastics (2016), Bladzijde 17.
  3. Ocean Conservancy and McKinsey Center for Business and Environment,Stemming the Tide: Land-based strategies for a plastic-free ocean (2015).
  4. PlasticsEurope, Plastics – the Facts 2013 (2013);PlasticsEurope, Plastics – the Facts 2015 (2015).
  5. Projections for 2015 and 2025 based on Ocean Conservancy, Stemming the Tide (2015)
  6. World Economic Forum, Ellen MacArthur Foundation and McKinsey & Company, The New Plastics Economy – Rethinking the future of plastics (2016),http://www.ellenmacarthurfoundation.org/publications
  7. Production, use, and fateof all plastics ever made – Geyer et al (2017) https://plasticoceans.org/wp-content/uploads/2018/05/Production_use_and_fate_of_all_plastics_ever_made.pdf
  8. Strategy on plastics in the circular economy (2017)European Parlement.
  9. NOAA / Mote Marine Lab. Approximate Time it Takes for Garbage to Decompose in the Environment.(2017). Available at this link >>

Op deze pagina

Lees verder

Lees verder

Plastic soep

Kennisbank

In de Stille oceaan is een eiland ontstaan van zo’n 79.000.000 kilo afval dat bij elkaar blijft drijft. Het gaat om een gebied dat 3 keer zo groot is als Frankrijk! Deze plasticverzameling in zee werd als eerst de plastic soep genoemd. 

Bekijk ook

  • Plastic in zee

  • Plastic zwerfafval op het strand

  • Verzamelde plastic tijdens beach clean-up

Wie heeft de plastic soep ontdekt?

In 1997 zeilde oceaanwetenschapper Charles Moore van Hawaii naar Zuid-Californië waarbij hij een andere route dan normaal nam. Hij voer dwars door een “gyre” in het noorden van de Stille Oceaan, zoals je kunt zien op onderstaande  afbeelding.  Een “gyre” is een grote cirkelvormige beweging van het zeewater dat veroorzaakt wordt door het draaien van de aarde in combinatie met bepaalde zeestromingen.  

Hier zag Charles dagelijks stukken plastic langsdrijven. Hij ging op onderzoek uit en zo ontdekte hij dat op deze plek een grotere hoeveelheid plastic dreef dan op andere plekken in de Stille oceaan. Ook zag hij dat het plastic hier niet alleen op het water dreef, maar ook onder water zweefde. Charles noemde deze ontdekking de ‘plastic soep’, een woord dat tot de dag van vandaag wereldwereld bekend is. 

De North Pacific Gyre

De North Pacific Gyre is de plek waar Charles Moore de plastic soep ontdekte en beschreef.
Bron: Fangz


Op deze pagina

Ontdekking plastic soep

Lees verder

Lees verder

baardrob

Baardrob

Kennisbank

Wetenschappelijke naam: Erignathus barbatus
Familie: Phocidae
Grootte: 2 – 2,5 meter lang
Gewicht: 250 – 300 kilo
Leefgebied: Noordpoolgebied
Bedreigde status: niet bedreigd

Bekijk ook

  • baardrob

“Baardrobben danken hun naam aan hun… snor!”

Uiterlijke kenmerken van de baardrob

Weet jij hoe de baardrob aan zijn naam komt? Baardrobben hebben een dikke bos lange snorharen. Als deze droog zijn, krullen de uiteinden van deze haren om. Het lijkt daardoor net of ze een dikke snor hebben.

Baardrobben hebben een brede kop die van boven een beetje plat lijkt. Hun ogen zijn relatief klein en staan dicht bij elkaar. Ze hebben een grote, brede snuit waarvan de wangen een beetje lijken te hangen. Hun neusgaten staan wijd uit elkaar en zijn vrij groot1,3.

De kop lijkt klein in verhouding met hun lichaam. Baardrobben hebben een groot, lang lijf. Volwassen dieren zijn tussen de 2 en 2,5 meter lang, met een gemiddeld gewicht tussen de 250 en 300 kilo3.

Geslachtsverschillen

De vrouwtjes worden soms wat groter dan de mannetjes. Maar verder zijn de vrouwtjes en mannetjes moeilijk uit elkaar te houden. Ze hebben beide een grijsbruine kleur, soms met roestkleurige kop en flippers. Omdat hun vingers zijn allemaal even lang zijn, lijken de flippers van baardrobben bijna vierkant van vorm. De nagels zijn breed en kort1,2.

Wist je dat…

Als er ijzer in de zeebodem zit, kunnen sommige zeehondensoorten een roestkleurige vacht op de kop en flippers krijgen. Bij baardrobben komt dit best vaak voor, maar ook de gewone zeehond (Phoca vitulina) hier in Nederland heeft dit soms!

Verspreiding en status

Baardrobben zijn leden van de familie van zeehonden (Phocidae), en horen bij de subfamilie van noordelijke zeehonden (Phocinae). Ze leven in het Noordpoolgebied. Door hun afgelegen leefgebied en manier van leven is het erg moeilijk om langdurig onderzoek te doen. Hierdoor is er over hun gedrag weinig bekend.

Deze zeehondensoort kent twee ondersoorten. De Atlantische baardrob (Erignathus barbatus barbatus) en de Pacifische baardrob (Erignathus barbatus nauticus). De eerste leeft in het Atlantische gedeelte van de Noordpool. De Pacifische baardrob leeft ook op de Noordpool, maar dan aan de kant van de Stille Oceaan1.

Naar schatting zijn er meer dan 500.000 baardrobben. Ze worden als niet-bedreigd gezien, maar door klimaatopwarming verandert hun leefgebied aanzienlijk1. Ze zijn in het paarseizoen afhankelijk van het zee-ijs, dus het afnemen hiervan is nadelig voor de baardrobbenpopulatie. Ze zijn nu dus nog niet in de problemen. Maar het smelten van de ijskappen zal ervoor zorgen dat baardrobben steeds minder ruimte hebben om te paren en pups te zogen2.

Dieet en foerageren

Baardrobben jagen vooral op benthos. Benthos is een verzamelnaam voor organismen die in en op de zeebodem leven. Hun dieet is gevarieerd. Zo eten ze krabben, garnalen, schelpdieren, inktvissen en vissen. Ze jagen in ondiepere wateren op deze dieren en duiken meestal rond de 100 meter diep. Jongere, minder ervaren dieren gaan soms een stuk dieper (tot 450 meter). Baardrobben kunnen 25 minuten onder water blijven, maar de meeste duiken duren niet langer dan 10 minuten3.

Gedrag van de baardrob

Erg sociaal zijn baardrobben niet. Ze brengen hun tijd het liefst alleen door. Ook vrouwtjes zijn graag alleen als ze hun pup krijgen en zogen. Het is echter niet vreemd om ze naast elkaar op het ijs te zien liggen. Tijdens het verharen gaan ze liever het water niet in. Dan zijn ze vaak in kleine groepjes op het ijs te vinden.

Baardrobben rusten dicht bij water. Dit doen ze, zodat ze snel kunnen vluchten als dat nodig is. De beste plekken om uit te rusten zijn dus langs de waterrand op het pakijs, op ijsschotsen, of rondom ademgaten op het zee-ijs3.

Wist je dat…

Wist je dat baardrobben voorkomen dat hun favoriete ademgaten dichtvriezen? Dat doen ze door met hun korte, maar sterke klauwen het ijs open te schrapen. 1

Voortplanting bij baardrobben

Zowel over het paargedrag, als over de geboorteperiode is er weinig bekend van deze soort. We weten bijvoorbeeld niet hoe lang de zwangerschap van baardrobben precies duurt.

Paren en paargedrag

Als ze tussen 5 en 7 jaar oud zijn, worden baardrobben geslachtsrijp. Dat betekent dat ze volwassen zijn en dus pups kunnen gaan krijgen.

Baardrobben paren in het water. Hierdoor is er weinig bekend over hun paargedrag. We weten wel dat mannetjes tijdens het paarseizoen ‘zingen’. Ze doen dit om vrouwtjes aan te trekken en om andere mannetjes af te schrikken. Hun gezang bestaat meestal uit scherpe, fluitende geluiden. Deze beginnen heel hoog en worden dan lager in toon3.

Geboorte- en zoogperiode

De pups worden tussen maart en begin mei geboren op ijsschotsen in ondiep water. De pups zijn bij de geboorte rond de 1,30 meter en wegen dan gemiddeld 35 kilo. Ze hebben een dichte, lichtgrijze vacht. En een laagje onderhuids blubber.

Wist je dat de meeste baardrobpups binnen een paar uur na de geboorte met hun moeder het water in gaan? Waarschijnlijk doen ze dit om ijsberen in de omgeving te mijden3.

Tijdens de zoogperiode is de pup ongeveer de helft van de tijd op het ijs om te slapen. De rest van de tijd zullen moeder en pup samen in het water zijn. Pups van baardrobben leren dus zwemmen en duiken van hun moeder, iets wat de meeste andere zeehondensoorten niet doen3.

De melk die de pup van de moeder krijgt, is ongeveer 50 procent vet, waardoor het jong snel aankomt. De zoogperiode duurt tussen de 18 en 24 dagen. Aan het eind van deze periode kan de baardrobpup 100 kilo wegen. Pups komen dus in deze korte tijd 60-70 kilo aan! De moeder verlaat haar jong dan om te gaan paren2,3.

Vijanden van de baardrob

Baardrobben staan vaak bij ijsberen op het menu. Maar ook orka’s, Groenlandhaaien en zelfs walrussen jagen wel eens op jonge baardrobben.

Er wordt ook door mensen op deze zeehonden gejaagd. Onder de verschillende inheemse bevolkingen is traditionele zeehondenjacht een belangrijke bron van eten, brandstof en materiaal.

In Rusland werd er ook commercieel veel op baardrobben gejaagd. Tussen 1950 en 1960 werden er in sommige jaren meer dan 10.000 baardrobben gedood. Dat is inmiddels heel sterk teruggebracht. Er mogen nu nog maar enkele honderden dieren per jaar gedood worden. De enige bronnen hierover zijn echter van de Russische overheid, dus het is niet duidelijk of deze aantallen juist zijn en of die regels ook nageleefd worden3,4.

1 (Shirihai & Jarrett, 2021 [2006])

2 (NOAA, 2022)

3 (Kovaks, 2018)

4(Cameron et al., 2010)


Op deze pagina

  • Classificatie

  • Kenmerken baardrob

  • Geslachtsverschillen

  • Verspreiding en status

  • Dieet en foerageren

  • Gedrag van de baardrob

  • Voortplanting bij baardrobben

  • Vijanden van de baardrob

Lees verder

Lees verder

Meld een zeehond. Een zeehond in nood gezien? Bel 0595 526 526 (24 uur per dag bereikbaar). Lees meer.